• Ploum is partner van Museum Boijmans Van Beuningen.

Elke maand leest u hier over een kunstwerk uit de Boijmans collectie. Deze maand:

Pieter Bruegel, circa 1525 – 1569, De toren van Babel, circa 1565, Museum Boijmans Van Beuningen

Pieter Bruegel is geboren in een Brabants dorp, hetgeen zijn eerste biograaf gebruikt als verklaring voor zijn trefzekere uitbeelding van het plattelandsleven. Maar Bruegel is geen boer. Als twintiger trekt hij naar Italië om de overblijfselen uit de klassieke oudheid en de meesters van de Italiaanse Renaissance te bestuderen. Vervolgens werkt hij in Antwerpen en Brussel. Bruegel is bekend met het humanisme.

Op het eerste gezicht lijkt zijn werk niet beïnvloed door de Italiëreis; Bruegels figuren zijn niet klassiek maar juist gedrongen. Toch tonen ze in hun houding soms wèl overeenkomst met klassieke beelden. Voor de ‘Toren van Babel’ heeft het Colosseum model gestaan.

Drie keer heeft Bruegel het verhaal uitgebeeld over de Bijbelse koning Nimrod die in de stad Babel een toren tot in de hemel laat bouwen. De eerste versie, in miniatuur op ivoor, is verloren gegaan. Daarna schildert hij een groot paneel dat nu in Wenen hangt. De derde versie hangt in Museum Boijmans van Beuningen en is ongekend gedetailleerd.

De toren van Babel, circa 1565

Op dit beroemde schilderij verbeeldt Bruegel het bijbelverhaal over de overmoed van de mens, die een toren tot in de hemel wilde bouwen. God strafte daarvoor met de Babylonische spraakverwarring. Het immense bouwwerk reikt tot in de wolken. Talloze mensen bevinden op en rond het gebouw. Bruegel liet zich voor zijn toren uit de oudheid inspireren door de Romeinse arena, het Colosseum. In het Kunsthistorisches Museum in Wenen hangt een ander schilderij van Bruegel met dit onderwerp.

Oog voor detail

Bruegel haalt zijn inspiratie van veraf en dichtbij. De toren doet denken aan het Colosseum in Rome en de haven lijkt op die van Antwerpen. Bovendien moet hij hebben bestudeerd hoe een grote bouwonderneming in zijn werk gaat. Hij heeft alle aspecten tot in het kleinste detail weergegeven. Geen spoor echter van de verwarring die God volgens het Bijbelverhaal onder de bouwers heeft gesticht. Met een minutieuze precisie beeldde Bruegel de menselijke bedrijvigheid in de haven, en op en onderaan de toren uit: ruim duizend figuren zijn bezig met sjouwen, metselen, laden en lossen.

Nu te zien: ‘BABEL – Oude meesters terug uit Japan’

De toren van Babel en negentig andere zeer bijzondere topstukken uit de collectie van Museum Boijmans Van Beuningen waren onlangs te zien in Tokio en Osaka, Japan. Het is de eerste keer dat in Japan zo’n rijke expositie van de vroegste Nederlandse kunst te zien was. Dezelfde selectie is onder de naam ‘BABEL – Oude meesters terug uit Japan’ nog tot en met 21 mei 2018 in Museum Boijmans Van Beuningen te zien.

In de tentoonstelling komt de fascinatie van de bezoekers in Japan terug, waarbij nieuwe vragen worden gesteld en beantwoord, onder andere met interpretaties van de wereldberoemde mangakunstenaar Katsuhiro Otomo en Kosuke Kawamura. Zij reisden naar het Colosseum in Rome, de inspiratiebron van Bruegel, en bezochten de twee versies van Bruegels schilderij in Rotterdam en Wenen. Speciaal voor de tentoonstelling maakten zij een eigen, zeer nauwkeurige, weergave van de binnenzijde van de toren, Inside Babel. Om de kleuren en het perspectief van het bouwwerk tot op elk baksteentje kloppend te krijgen, zijn circa 25.000 beeldbewerkingen nodig geweest.

Museum Boijmans Van Beuningen beschikt – als één van de weinige musea ter wereld – over een rijke verzameling vroeg-Nederlandse kunst.  ‘BABEL – Oude meesters terug uit Japan’ is samengesteld om een overzicht te geven van de verbazingwekkende ontwikkeling die de vroege Nederlandse schilderkunst in minder dan anderhalve eeuw doormaakte en om de Nederlandse bezoeker te laten zien welke vragen de Japanners stelden bij de tentoonstelling in Tokio en Osaka. De verbeeldingswereld van Jheronimus Bosch en het realisme van Pieter Bruegel spraken de Japanners enorm aan. Naast reproducties, reconstructies en interpretaties zijn er in Japan allerlei gadgets geproduceerd. De oude meesters worden  in Rotterdam dan ook geïntroduceerd met een selectie uit deze Japanse objecten en video’s, zoals een Toren van Babel van 46.000 Lego-steentjes, gemaakt door de Lego studentenvereniging van de Universiteit van Tokio. Ook is er een bouwplaats met verschillende materialen om (samen) torens te bouwen en zijn er touchscreens waarmee de bezoeker De toren van Babel tot in detail kan bekijken.

Lees meer over De toren van Babel en Pieter Bruegel.